to top

Θεόφιλος – Ένας μεγάλος ζωγράφος με φουστανέλα

Θεόφιλος - Ένας μεγάλος ζωγράφος με φουστανέλα

Ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ ή Θεόφιλος Κεφαλάς ή Κεφάλας, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα (1870 – 24 Μαρτίου 1934), γνωστός απλά και ως Θεόφιλος, ήταν Έλληνας λαϊκός ζωγράφος της νεοελληνικής τέχνης. Κυρίαρχο στοιχείο του έργου του είναι η ελληνικότητά του και η εικονογράφηση της ελληνικής λαϊκής παράδοσης και ιστορίας.

• Τα έργα του υπέγραφε συνήθως χρησιμοποιώντας το επώνυμο της μητέρας του, ενώ το μοναδικό έργο που φέρει το κατά κόσμον όνομά του, έχει υπογραφή «Έργο Θεόφιλου Γαβριήλ Κεφαλά» και είναι μια εικόνα των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο σκευοφυλάκιο του Ιερού Ναού Ταξιαρχών στις Μηλιές Πηλίου.

 

 

Θεωρείται πως γεννήθηκε κάπου ανάμεσα στα 1867–1870 στη Βαρειά Λέσβου. Ο πατέρας του, Γαβριήλ Κεφαλάς ήταν τσαγκάρης ενώ η μητέρα του, Πηνελόπη Χατζημιχαήλ, ήταν κόρη αγιογράφου. Ήταν το μεγαλύτερο από τα οκτώ παιδιά. Σε νεαρή ηλικία επέδειξε μέτριες σχολικές επιδόσεις, αλλά και ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ζωγραφική, πάνω στην οποία απέκτησε βασικές γνώσεις δίπλα στον παππού του.

Η ζωή του ήταν πολύ δύσκολη εξαιτίας του κόσμου που τον χλεύαζε, επειδή κυκλοφορούσε φορώντας την παραδοσιακή φουστανέλα. Σε ηλικία δεκαοκτώ ετών εγκατέλειψε την οικογένειά του και εργάστηκε ως θυροφύλακας στο Ελληνικό Προξενείο της Σμύρνης. Εκεί έμεινε για μερικά χρόνια, πριν εγκατασταθεί στην πόλη του Βόλου, περίπου το 1897, αναζητώντας ευκαιριακές δουλειές και ζωγραφίζοντας σε σπίτια και μαγαζιά της περιοχής ενώ σήμερα σώζονται τοιχογραφίες που πραγματοποίησε εκεί.

Τα περισσότερα χρόνια της ζωής του τα πέρασε στο Πήλιο. Προστάτης του εκείνη την περίοδο, στάθηκε ο κτηματίας Γιάννης Κοντός, για λογαριασμό του οποίου, ο Θεόφιλος πραγματοποίησε αρκετά έργα. Η οικία Κοντού αποτελεί σήμερα το Μουσείο Θεόφιλου.

Το 1927, ο Θεόφιλος επέστρεψε στη Λέσβο και ένα περίπου χρόνο αργότερα γνωρίστηκε με τον τεχνοκριτικό και έμπορο έργων τέχνης Στρατή Ελευθεριάδη – Teriade, μια γνωριμία που συνέβαλλε αρχικά στη βελτίωση των συνθηκών επιβίωσής του και μετέπειτα (δυστυχώς μετά θάνατον) στην σταδιακή αναγνώριση του έργου του ώσπου το υπουργείο Πολιτισμού χαρακτήρισε το έργο του «χρήζον ειδικής κρατικής προστασίας». Ο Θεόφιλος πέθανε στις 24 Μαρτίου του 1934, πιθανότατα από τροφική δηλητηρίαση.

 

 

Ως το Σεπτέμβριο του 1935, ένα χρόνο μετά τον θάνατο του, μνεία στο όνομά του γίνεται μόνο σε μερικά δημοσιογραφικά κείμενα στην Αθήνα, τη Μυτιλήνη και το Βόλο. Στις 20 Σεπτεμβρίου του ίδιου χρόνου δημοσιεύεται στα Αθηναϊκά Νέα μια συνέντευξη του Teriade με τίτλο «Μια καλλιτεχνική ανακάλυψη. Ένας άγνωστος μεγάλος Έλληνας λαϊκός ζωγράφος, ο Θεόφιλος Χατζημιχαήλ» και την επόμενη χρονιά οργανώνεται από τον Teriade έκθεση έργων του στο Παρίσι. Ο Τάκης Μπαρλάς αποκαλεί τον Θεόφιλο «Παπαδιαμάντη της ζωγραφικής» ενώ ο Γιώργος Σεφέρης, ο οποίος το 1947 μιλάει για τον καλλιτέχνη σε έκθεση έργων του στο Βρετανικό Συμβούλιο Αθηνών, τον συσχετίζει με τον Μακρυγιάννη. Σύντομα, το όνομα και το έργο του ταξιδεύει σε πολλές γωνιές του κόσμου.

 

 

«…Τη δουλειά του Θεόφιλου μπορούμε να τη χωρίσουμε σε τρεις μεγάλες περιόδους, που ξεχωρίζουν αρκετά μεταξύ τους. Πρώτη είναι η περίοδος της Θεσσαλίας. Όπως είπαμε και στην αρχή, τα έργα τα καμωμένα στη Θεσσαλία, αν εξαιρέσουμε τα πετυχημένα κι αριστουργηματικά του, είναι τις περισσότερες φορές σφιγμένα, με μια τάση για σχέδιο, που σπάνια φτάνει σ’ αποτέλεσμα, ενώ στο χρώμα έχουν μια περιορισμένη κλίμακα που, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις -έχω υπ’ όψη μου μερικά θαυμάσια έργα- έχουν κάτι το σχεδιαστικό και συγχρόνως το σκληρό. Η εποχή της επανόδου του στη Μυτιλήνη αποτελεί τη δεύτερη περίοδο της ζωγραφικής του. ένα είδος δισταγμού μαζί κι επιμέλειας, που υπάρχει στα έργα του Βόλου, εξαφανίζεται εδώ για να δώσει τη θέση του σε μια χρωματική ευφορία, με πλήθος σπάνιους τόνους, λεπτότατους μα και συγχρόνως γεμάτους ευδαιμονία. Τα έργα αυτά επιζητούν λιγότερο το σχέδιο, μα ίσως στο βάθος να είναι πιο σχεδιασμένα. Το χρώμα τους φτάνει σε μια λάμψη που εκφράζει ευτυχία, ξενοιασιά και, συγχρόνως, εκστασιακή αυτοσυγκέντρωση. Έχουν μιαν απίστευτη ποιότητα στην ύλη τους, μια δυνατή συνείδηση των κανόνων του έργου τέχνης, με την ανατολίτικη και βυζαντινή σημασία του όρου. Εκεί γύρω στην εποχή που θα συναντήσει τον Τeriade, ίσως όμως και λίγα χρόνια πριν, η ζωγραφική του αλλάζει. Αυτή είναι η τρίτη περίοδός του. εδώ τα εντυπωσιακά και πολύτιμα χρώματα αρχίζουν να υποχωρούν κάπως, για να δώσουν τη θέση τους σε χρώματα πιο σωστά, πιο ζωγραφικά. Ό,τι ήθελε να κάνει στον Βόλο με το επιμελημένο και σφιχτό σχέδιο, το καταφέρνει τώρα με τα δικά του μέσα: με το χρώμα…», έγραψε για το έργο του Θεόφιλου, ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης.

 

«Επιστρέφοντας από την Αμερική, τον Ιούνιο του 1961, σταμάτησα για λίγες μέρες στο Παρίσι και, καθώς βγήκα να χαζέψω στους δρόμους, το πρώτο πράγμα που είδα ήταν, σε μια βιτρίνα βιβλιοπωλείου όπου συνήθιζα να πηγαίνω άλλοτε, τη μεγάλη αφίσα της Έκθεσης του Θεόφιλου, που είχε ανοίξει ακριβώς εκείνη την εβδομάδα στις αίθουσες του Λούβρου. Η καρδιά μου άρχισε να χτυπά δυνατά. Ε, λοιπόν, ναι. Υπήρχε δικαιοσύνη σ’ αυτόν τον κόσμο», έγραψε για τον Θεόφιλο ο Οδυσσέας Ελύτης.

 

Στις 3 Ιουνίου 1961 ο Θεόφιλος περνά τις πύλες του Λούβρου για μία μεγάλη αναδρομική έκθεση. Σήμερα, έργα του υπάρχουν σε πολλά μουσεία καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Αθανασία Πορτοκάλη

Αθανασία Πορτοκάλη

Από μικρή παλεύω με την τέχνη και η αλήθεια είναι ότι μου κάνει λίγο τη δύσκολη. Εγώ όμως εκεί επιμένω να γίνουμε κολλητές. Δεν πιστεύω ότι η τέχνη είναι μόνο για τους πολύ μορφωμένους. Ήρθε λοιπόν η ώρα να απενοχοποιήσουμε τα μουσεία και τις εκθέσεις.

urbanlife_gr
1187
 Photos
12455
 Followers
7490
 Following
ᔑᗴᎢ ᖴᏆᖇᗴ Ꭲᝪ Ꭲᕼᗴ ᔑᏦᎩ

__________
__________

#urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #ig_greece #in_athens #secretathens  #redvelvetthoughts #urbanlife #UrbanLife_gr #urbancity #athenslife #urbanstories#igers #wu_greece  #instago #sunset #downtown #exquisite_greece #visit_greece #eyeofathens #sunset #streetphoto #color #fragment #ig_daily 
#εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@leonard_redmond amazing shot!ᗯℍℰℕ Ⴎℛℬᗅℕ Ꮙⅈℰᗯ ℬℰℂ⌾ℳℰՏ 
ᗅ Տᝨᗅᝨℰ ⌾ℱ ℳⅈℕⅅ 
___________
___________

#urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #cityvibes #redvelvetthoughts 
#urbanlife #urbanstories #igers #ig_greece #in_athens #secretathens #UrbanLife_gr #ig_greece #in_athens #secretathens #instago #eyeofathens #wu_greece #travel_greece #igers #ig_greece #exquisite_greece #visit_greece #instadaily #instago #downtown 
#greece #stateofmind 
#εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@tho7mas amazing shot!Wăńñā pľåý?

____________
____________

#urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #cityvibes #urbancity #urbanstyle #urbanstories #igers #ig_greece #in_athens #secretathens #instago #redvelvetthoughts #UrbanLife_gr #Athens #inathens #downtown #walkinginmycity #mycity #streetphoto 
#wu_greece #instadaily #explore #more #exquisite_greece #visit_greece 
#εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@persidis_k amazing shot!⸽P⸽a⸽c⸽m⸽a⸽n⸽ ⸽r⸽u⸽l⸽e⸽s⸽

___________
___________

#streetphoto #color #fragment #ig_daily
#urbanstyle #walkinginmycity #myathens #cityofstars #cityvibes #myathens #igers #inathens #redvelvet #urbancity #UrbanLife_gr #wu_greece #instadaily #explore #exquisite_greece #visit_greece #instadaily #eyeofathens #igers #ig_greece #in_athens #secretathens #Athens #athenslife #athenscity #εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@dimitrisgrm Amazing shot! ⸽#ʂυɱɱҽɾιɳƚԋҽƈιƚყ

_________
_________

#summer #greece #stateofmind #urbanstyle #coloryourlife #ig_greece #in_athens #secretathens #instago #redvelvetthoughts #urbanlife #urban #UrbanLife_gr #downtown #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #cityvibes #igers #ig_greece #in_athens #secretathens #wu_greece #travel_greece #exquisite_greece #visit_greece 
#streetphoto
#εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@alexiasarikaki amazing shot!!ᏀᝪᝪᗞᑎᏆᏀᕼᎢ ᗩᎢᕼᗴᑎᔑ ☆☆☆☆☆
☆☆☆☆☆ #athens #athenslife #athenscity #myathens #cityofstars #cityvibes #myathens #igers #inathens #redvelvetthoughts #fragment #colormyday #coloryourlife 
#gn
#urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens 
#wu_greece #athens #inathens #downtown #exquisite_greece #visit_greece 
#urbanstories #urbanstyle #UrbanLife_gr 
#eyeofathens #streetphoto 
#εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@stelios_k.76 amazing shot!ᗩᗪᗪIᑕTEᗪ TO TᕼᗩT #ᐯIEᗯ 
____/____
____/____

#urbanstories #urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #cityvibes #athenscity #myathens #cityofstars #cityvibes #myathens #igers #inathens #redvelvetthoughts #urbanlife #urban #UrbanLife_gr #wu_greece #instadaily #explore #more 
#sunset #athens #inathens #downtown #walkinginmycity #mycity #myathens 
#wu_greece #exquisite_greece #visit_greece 
#Urban #igers #ig_greece #instadaily #εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@adelantis amazing shot!AΘêņ§

_________
_________

#urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #cityvibes #myathens #igers #instadaily #explore #inathens #downtown #wu_greece #athens #inathens #downtown #igers #inathens #redvelvet #urbancity #urbanstyle #citylife #inspired #fragment 
#athens #athenslife #athenscity #myathens #piraeus
#sunset 
#urbanlife #wu_greece 
#exquisite_greece #visit_greece #summer 
#εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@thisispiraeus amazing shot!ɿՌ ρԹՏԵeʅ աe ԵՐՄՏԵ

___________
___________ 
#urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #cityvibes #myathens #igers #inathens #redvelvet #urbancity #urbanstories #igers #ig_greece #in_athens #secretathens #instago #redvelvetthoughts 
#wu_greece #believe #inathens #downtown #exquisite_greece #visit_greece 
#greece
#eyeofathens #igers #ig_greece #secretathens #instago #redvelvetthoughts #streetphoto #color #εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@markos.galiotos Amazing shot!íղ α ԵօմɾísԵ ตօժҽ

___________
___________

#urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #cityvibes #myathens #igers #inathens #redvelvet #ig_daily #greece2018 #greece #downtown #walkinginmycity #urbanlife #secretathens #instago #wu_greece #travel_greece #athenscity #urbanlife #UrbanLife_gr #urbancity #athenslife #exquisite_greece #urbanstories #urbanstyle #eyeofathens #streetphoto 
#εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@panoskanderes amazing shot!Iᑎ ᗩ ᗰOOᗪ ᖴOᖇ ᒪOᐯE
♡♡♡♡♡
♡♡♡♡♡ #urbanlife #UrbanLife_gr #urbancity #athenslife #athenscity #myathens #cityofstars #athens #inathens #downtown #walkinginmycity #igers #ig_greece #in_athens #redvelvetthoughts #eyeofathens #wu_greece #travel_greece #igers #ig_greece #secretathens
#sunset 
#summer 
#greece #stateofmind #urbanstyle #colormyday #coloryourlife 
#εσυεχειςστοπιατοσουολοκληρηαθηνα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου #αυτοτογκριζοειναιμοναχαβιτρινα 
@anna.prs amazing shot!ՏՄՌԺԹՎ ɿՌ Եɧe ՇɿԵՎ
____________
____________

#urbanstyle #walkinginmycity #mycity #myathens #cityofstars #cityvibes #myathens #igers #inathens #redvelvetthoughts
#UrbanLife_gr #urbancity #athenslife #athenscity #myathens #cityofstars #cityvibes
#urbanstories 
#Athens #athenslife #athenscity #myathens #cityofstars
#wu_greece #instadaily #instago #sunset #athens #inathens #downtown #exquisite_greece #visit_greece #ig_greece #in_athens #eyeofathens #summer #weekend  #cityvibes #myathens

@rpbw_architects amazing shot!