Ο «θεμελειωτής» του λαϊκού τραγουδιού Μάρκος Βαμβακάρης και ένας από τους μεγαλύτερους ρεμπέτες, γεννιέται στην καθολική οικογένεια του Δομένικου όπως, είναι άλλωστε τα περισσότερα σπίτια της άνω χώρας.
Γεννημένος στην ταπεινή, καθολική γειτονιά του Σκαλί στην Άνω Σύρο, ο Μάρκος κουβαλούσε μέσα του τον ήχο των κυμάτων του Αιγαίου και τη σκληρή βιοπάλη της επαρχίας. Όταν έφτασε στον Πειραιά, οι δυσκολίες της ζωής του λιμανιού τον ανάγκασαν να δουλέψει ως λιμενεργάτης και εκδορέας στα σφαγεία.
Μέσα σε αυτό το σκληρό, περιθωριακό περιβάλλον, ο Μάρκος ανακάλυψε το μπουζούκι — ένα όργανο κυνηγημένο και απαγορευμένο εκείνη την εποχή. Ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά. Ορκίστηκε πως αν δεν μάθαινε να παίζει μέσα σε έξι μήνες, θα έκοβε τα χέρια του με τον μπαλτά του σφαγείου. Ευτυχώς για τον ελληνικό πολιτισμό, δικαιώθηκε.
Με τη δημιουργία της ιστορικής «Τετράδας της Ξακουστής του Πειραιώς» το 1934, μαζί με τον Γιώργο Μπάτη, τον Στράτο Παγιουμτζή και τον Ανέστο Δελιά, ο Βαμβακάρης έβγαλε το μπουζούκι από τους τεκέδες και το επέβαλε στην ελληνική δισκογραφία. Η βαριά, βραχνή και γεμάτη βιώματα φωνή του έγινε το ηχείο των καημών, των ερώτων και των βασάνων του απλού λαού.
Η γραφή του Μάρκου ήταν δωρική, απέριττη και γεμάτη αλήθεια. Δεν χρειαζόταν περίτεχνες λέξεις για να συγκινήσει. Τραγούδια όπως η παγκόσμια πλέον «Φραγκοσυριανή», τα «Μαύρα Μάτια Μαύρα Φρύδια» και τα «Ματόκλαδά σου Λάμπουν» αποτελούν τα θεμέλια πάνω στα οποία πατάει ολόκληρο το σύγχρονο λαϊκό μας τραγούδι.
Παρά τις διώξεις της λογοκρισίας, τη φτώχεια και την παραγκώνιση που βίωσε μεταπολεμικά, ο Μάρκος Βαμβακάρης παρέμεινε αυθεντικός και αγέρωχος μέχρι το τέλος. Όπως είχε πει και ο ίδιος στην αυτοβιογραφία του: «Όλοι οι μεγάλοι ποιητάδες, ό,τι κι αν γράψουν, το γράφουν από το κεφάλι τους. Εγώ το έγραφα από τα μάτια μου και από την καρδιά μου».
Ο Μάρκος δεν τραγούδησε απλώς τη ζωή· έγινε ο ίδιος η φωνή της ελληνικής ψυχής.
• Καθιέρωσε το μπουζούκι ως το βασικό όργανο της λαϊκής ορχήστρας.
• Εισήγαγε τον Πειραιώτικο ντερβίσικο ήχο, παντρεύοντάς τον με τις μικρασιάτικες επιρροές.
• Χαρακτηρίστηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη και τον Μάνο Χατζιδάκι ως η αρχή των πάντων για την ελληνική μουσική.
• Παρέμεινε πιστός στην αλήθεια του δρόμου, μακριά από εμπορικές σκοπιμότητες.
Η συμβολή του υπήρξε σημαντική γιατί τα ζεϊμπέκικα και τα χασάπικά του συνεχίζουν και σήμερα να μιλούν στην καρδιά μας. Είναι θεμέλιοι λίθοι της συλλογικής ζωής. Άλλωστε ο Μάρκος Βαμβακάρης ήταν αυτός που επέβαλε το τραγούδι με μπουζούκι στην ελληνική δισκογραφία. Πριν τον Μάρκο, ο μπαγλαμάς και το μπουζούκι ήταν υπό διωγμόν, ήταν τα όργανα που παίζαν στα καταγώγια. Οι δικές του ηχογραφήσεις οδήγησαν στην ευρεία αποδοχή αυτής της μουσικής που αγαπήθηκε τόσο πολύ σε όλη την Ελλάδα. Είναι ο Πατριάρχης του Ρεμπέτικου. Μια μορφή που ανήκει στην κοινωνική μας μυθολογία. Κι ας είναι ίσως ο πιο «αφώτιστος» από τους άλλους δημιουργούς του ρεμπέτικου που επακολούθησαν. Οι μεταγενέστεροι πάτησαν σε ένα ήδη στρωμένο δρόμο.
Το 1972, στις 8 Φεβρουαρίου, ο Μάρκος Βαμβακάρης θα αφήσει τη τελευταία του πνοή στην Νίκαια, στα 66 του χρόνια, άπω νεφρική ανεπάρκεια. Για την κηδεία του ο γιος του Δομένικος αναγκάζεται να πάρει δάνειο για να καλύψει τα έξοδα της.
