Και κάπως έτσι, σε λίγες μέρες θα αφήσω τα 50 και θα πάρω έναν χρόνο ακόμα πάνω μου. Το σκέφτομαι; Ναι. Θα μου πεις, έκλεισα μισό αιώνα πια — το ακούω — αλλά δεν ήταν αυτό που με έχει κάνει να σκέφτομαι τα γενέθλιά μου φέτος.
Μια μικρή αναφορική απογραφή των τελευταίων χρόνων νιώθω ότι παλεύει να γίνει, και να μη τη θέλεις, θα την κάνεις. Σ’ έναν καφέ μόνος σου, σε κάποιο συμβάν που έρχεται πάνω σου με φόρα, σε κάτι που θα σου πουν. Έρχεται όμως.
Εμένα ήρθε από τον μπαμπά μου. Έφυγε φέτος από τη ζωή και, αν θα με ρωτήσεις, όσο και να θέλω να το περάσω άνετα και ήρεμα, υπάρχουν στιγμές που σκάει ένα κλάμα από το πουθενά, χωρίς κάποιο ιδιαίτερο λόγο. Και εκεί αντιλαμβάνομαι ότι κάτι δουλεύει μέσα και παλεύει να φύγει, να βρει τη θέση του, να γίνει δικό μου. Το αγκαλιάζω, το δέχομαι, αν θες. Είναι μια αντίδραση από μια δράση που ήρθε ξαφνικά.
Ο μπαμπάς έφυγε. Εύκολο να το πεις, δύσκολο να το χωνέψεις. Θέλει χρόνο, υπομονή και ηρεμία. Το όμορφο είναι ότι έφυγε με αγάπη, ότι δεν ταλαιπωρήθηκε και ότι, στο τέλος, τα παιδιά του ήταν εκεί — όπως του έπρεπε; Όπως του άξιζε; Κάπου στη μέση θα σου πω εγώ και θα του ευχηθώ καλό ταξίδι, όπου και να πηγαίνει.
Περίεργος μήνας στο νοσοκομείο. Δύσκολος να συνδυαστεί με μια καθημερινότητα που κάποιες φορές νομίζεις ότι τίποτα δεν μπορεί να στην αλλάξει. Αμ δε. Περίεργος μήνας, γιατί μαζί με τον μπαμπά που έφυγε, είδα τα αδέρφια μου — ναι, αυτή είναι η σωστή φράση — τα είδα.
Είναι δυνατά. Είναι σκυλιά μαύρα που δεν χαρίζουν και δεν χαρίζονται. Είναι όμως και ευαίσθητα, χωρίς να κρύβονται πίσω από αυτό. Και συγχωρούν. Δεν ξέρω πάντα για ποιον το κάνουν — για τους άλλους ή για τον εαυτό τους — αλλά συγχωρούν. Και αυτό έχει δύναμη.
Μας είδα οικογένεια, με τα καλά και τα στραβά, με τα πολλά και τα λίγα, αλλά σαν ομάδα. Ο καθένας με τον τρόπο του και τα «μπορώ» του ήταν εκεί, και αυτό έχει κάτι καλό. Δεν ξέρω να σου πω αν φάνηκα αντάξιος των προσδοκιών, αλλά θα σου πω ότι το προσπάθησα.
Δύσκολες σχέσεις οι οικογενειακές. Μεγαλώνεις μαζί και μετά τρέχεις να φύγεις. Το καταλαβαίνω από τη μία. Είναι η απεξάρτηση από πολλά πράγματα και συναισθήματα που κρατάς πάνω σου από μικρός και που, στην πρώτη ενηλικίωση, η αυτονομία στα πάντα είναι το ζητούμενο. Δεν θα σου πω ότι το κάνουν όλοι ή ότι είναι το σωστό. Θα σου πω όμως ότι ήμουν ένας από αυτούς.
Το να μείνω μόνος, να αλλάξω ανθρώπους και καταστάσεις στη ζωή μου, ήταν για πολλά χρόνια το ζητούμενο. Τι κατάφερα; Σίγουρα κάποιες σχέσεις πιο αποξενωμένες απ’ όσο θα έπρεπε — και αυτό θα το χρεώσω σαν μείον — αλλά και τόσες στιγμές με άλλους ανθρώπους, που ναι, μόνο κερδισμένος έχω βγει, ακόμα κι αν ήταν λάθος η επιλογή.
Ναι, ίσως να μπορούσα να είχα κρατήσει την οικογένεια πιο κοντά μου και να είχα ζήσει αλλιώς. Αλλά τότε αυτό ήθελα. Και το υπερασπίστηκα. Θα σου πω όμως και κάτι: δεν ένιωσα ποτέ ότι φεύγω από κάτι που μου ζήτησε να μείνω. Αλλά, προς αποφυγή παρεξηγήσεων, ποτέ δεν μου είπε κανείς «φύγε». Δική μου επιλογή, που σύμφωνα με τα μυαλά που κουβαλούσα τότε, αυτό έπρεπε να κάνω.
Λάθη; Αρκετά, θα σου πω. Αλλά δικά μου, θα σου συνεχίσω. Ακόμα και μετά από μια κίνηση του πατέρα μου, όταν ζήτησα βοήθεια — και που την έδωσε — δεν χρεώθηκε κανείς τίποτα δικό μου που να το οφείλει κάπου. Ό,τι χρεώθηκε, το πλήρωσα.
Μου κουνήθηκε το δάχτυλο στη μούρη; Ναι, αρκετές φορές. Αλλά μεγαλώνοντας αρχίζω να αναρωτιέμαι κάτι άλλο: όταν κάποιος σου κουνάει το δάχτυλο, το κάνει γιατί θέλει πραγματικά να σου πει κάτι ή γιατί δεν αντέχει να κοιτάξει κάτι δικό του; Τώρα πια μπορώ να το σκέφτομαι αυτό. Τότε όχι.
Τι κρατάω από αυτά; Ούτε που έχω καταλάβει. Ό,τι έχω σκεφτεί να αφήσω πίσω και να το συγχωρέσω μέσα μου, υπάρχουν κάτι άβολες στιγμές που έρχεται και ζητάει ξανά χρόνο. Μήπως τελικά το να συγχωρούμε αφορά μια ανάγκη να κοιμόμαστε καλύτερα και τίποτα παραπάνω; Who knows;
Υπάρχει πάντα το σημείο αναφοράς — βλ. γονείς — που αυτό από μόνο του είναι δυνατό χαρτί και, αντικειμενικά, αν έχεις περάσει μια καλή παιδική ηλικία, χωρίς ιδιαίτερα δράματα και ψυχικούς τραυματισμούς, θέλεις να γυρνάς. Είναι το σημείο μηδέν. Είναι η δική σου αφετηρία και μπορεί να είσαι πολύ μακριά πια από αυτήν, αλλά ο χώρος εκεί προσφέρει ασφάλεια και ζέστη τις περισσότερες φορές, και αυτό κάνει καλό.
Μεγαλώνοντας όμως θα καταλάβεις ότι οι γονείς σου δεν είναι οι σούπερ ήρωες που μπορεί να φανταζόσουν. Δεν έχουν πάντα λύσεις σε όλα τα προβλήματα και, σίγουρα, τα λάθη τους είναι ανθρώπινα — όπως και τα δικά σου.
Γι’ αυτό λοιπόν, όταν πεις κάποια στιγμή στον εαυτό σου ότι «τόσα ήξερες, τόσα έκανες» — γιατί έτσι νομίζεις ότι θα ελαφρύνεις τη μαλακία που δεν σώζεται — θυμήσου να το πεις και για τους γονείς σου αυτό. Τόσα ήξεραν, τόσα έκαναν. Και καμιά φορά αυτή η φράση από μόνη της μπορεί να σε σώσει από παιδικά τραύματα που συνεχίζεις να κουβαλάς μόνο και μόνο για να έχεις κάπου να χρεώνεις.
Αυτό θυμάμαι να λέω στους γονείς μου εκείνο το μεσημέρι στο νησί, στη μικρή αυλή, και ως διά μαγείας τους είδα κανονικούς ανθρώπους και τους συγχώρεσα. Όχι γιατί είχα ανάγκη να το παίξω Θεός, αλλά γιατί τρόμαξα μήπως μια μέρα ένα δικό μου λάθος δεν βρεθεί ένας άνθρωπος να το δει και, στο τέλος, να το συγχωρέσει.
Και έτσι έμεινε η μαμά μόνη της πια στο νησί, σε μια μοναξιά σχεδόν θεμιτή και σε μια ησυχία που συναντιούνται για πρώτη φορά. Μια ζωή με κόσμο γύρω και τώρα καλείται να ακούσει τη φωνή της και να βρεθεί απέναντι στα δικά της λάθη και να τα αντιμετωπίσει. Δεν θα ανακατευτώ — της το έχω πει χρόνια τώρα — αλλά θα είμαι δίπλα της, να της θυμίζω ότι δεν είναι μόνη, ότι κάτι έφτιαξε κι εκείνη και, για τέλος, ότι είναι ασφαλής.
Και όταν χρειαστεί, θα της κλείσω το μάτι με ένα μεγάλο χαμόγελο, ίσα ίσα για να καταλάβει ότι τη βλέπω, την αγαπάω και αυτό, ξέρω, είναι αρκετό.
Περίεργες οι οικογενειακές σχέσεις. Και δύσκολες. Πάντα δύσκολες. Πάντα θα υπάρχουν τόσα που δεν έγιναν γιατί νομίζαμε ότι δεν είχαν λόγο και άλλα τόσα που δεν ειπώθηκαν γιατί πιστεύαμε πως ήταν ήδη γνωστά. Χρωστάμε απογεύματα με καφέδες, λίγη ησυχία και γλέντια ενηλίκων.
Leave A Reply