Ο Νικηφόρος Λύτρας θεωρείται ο «πατέρας» της νεοελληνικής ζωγραφικής. Γεννήθηκε στον Πύργο της Τήνου το 1832, υπήρξε ο κορυφαίος εκπροσώπος της Σχολής του Μονάχου στην Ελλάδα και άφησε πίσω του εμβληματικά έργα όπως “Τα Κάλαντα” και “Το Φίλημα”.
Το 1850, ένας νεαρός γιος μαρμαρογλύπτη από την Τήνο έφτασε στην Αθήνα για να σπουδάσει στο Σχολείο των Τεχνών. Το ταλέντο του ήταν τόσο καθηλωτικό που ο βασιλιάς Όθωνας του χορήγησε υποτροφία για την Ακαδημία του Μονάχου.
Επιστρέφοντας, ο Νικηφόρος Λύτρας έγινε καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, θέση στην οποία παρέμεινε για 38 ολόκληρα χρόνια. Αντίθετα με άλλους ζωγράφους που αποτύπωναν μόνο ηρωικές μάχες, ο Λύτρας έφερε στην ελληνική τέχνη την ηθογραφία: την καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων, τα παιδιά, τα έθιμα και τις παραδόσεις της ελληνικής επαρχίας.
Παρά τη δόξα και την αναγνώριση, ο επίλογος της ζωής του Νικηφόρου Λύτρα γράφτηκε με έναν τρόπο ειρωνικό και συνάμα τραγικό. Ο ζωγράφος «δηλητηριάστηκε» κυριολεκτικά από την ίδια του την τέχνη.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, τα μέτρα προστασίας στα εργαστήρια των καλλιτεχνών ήταν ανύπαρκτα. Ο Λύτρας, παθιασμένος με την τελειότητα των αποχρώσεων, περνούσε ατέλειωτες ώρες κλεισμένος στο ατελιέ του, ανακατεύοντας ο ίδιος τα υλικά του. Εκείνη την εποχή, πολλές από τις ποιοτικές βαφές, και ιδιαίτερα το λευκό χρώμα (το λεγόμενο «στουπέτσι»), είχαν ως βασικό συστατικό τον μόλυβδο.
Για δεκαετίες, ο Λύτρας εισέπνεε τις τοξικές αναθυμιάσεις της τερεβινθύνης (νέφτι) και του μόλυβδου. Το καλοκαίρι του 1904, ο ζωγράφος αρρώστησε βαριά. Διαγνώστηκε με οξεία μολυβδίαση (δηλητηρίαση από μόλυβδο), μια ασθένεια που χτύπησε το νευρικό του σύστημα και τα ζωτικά του όργανα.Μετά από μια σύντομη αλλά επώδυνη μάχη, ο Νικηφόρος Λύτρας άφησε την τελευταία του πνοή στις 13 Ιουνίου 1904, σε ηλικία 72 ετών. Ο άνθρωπος που χάρισε το φως και το χρώμα στην ελληνική ψυχή, νικήθηκε από τα ίδια τα υλικά με τα οποία έπλαθε τα αριστουργήματά του.
• Στον διάσημο πίνακα «Τα Κάλαντα», αν προσέξει κανείς στο βάθος, πίσω από τον τοίχο, διακρίνεται το άγαλμα της Νίκης της Σαμοθράκης. Ήταν ένας διακριτικός τρόπος του Λύτρα να συνδέσει τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα με την αρχαία κληρονομιά.
Αν και ο ίδιος παρέμεινε πιστός στην κλασική ακαδημαϊκή σχολή, ως δάσκαλος ήταν εξαιρετικά ανοιχτόμυαλος. Ήταν αυτός που παρότρυνε τους μαθητές του να ταξιδέψουν στο Παρίσι και να γνωρίσουν τον ιμπρεσιονισμό, ενώ δεν στάθηκε ποτέ εμπόδιο στον γιο του, Νίκο Λύτρα, ο οποίος έγινε ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες μοντερνιστές ζωγράφους.
Leave A Reply