Ο Αλέξανδρος Ιόλας υπήρξε ο επιδραστικότερος Έλληνας γκαλερίστας και συλλέκτης του 20ού αιώνα, ένας αληθινός κοσμοπολίτης που διαμόρφωσε την παγκόσμια αγορά σύγχρονης τέχνης. Γεννημένος ως Κωνσταντίνος Κουτσούδης στην Αλεξάνδρεια το 1908, μεταμορφώθηκε σε έναν μυθικό visual-networker που γεφύρωσε τον ευρωπαϊκό Σουρεαλισμό με την αμερικανική Pop Art.
Από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου μέχρι τους προβολείς της Νέας Υόρκης και του Παρισιού, η ζωή του Αλέξανδρου Ιόλα (1908–1987) θυμίζει κινηματογραφικό σενάριο. Δεν ήταν απλώς ένας έμπορος έργων τέχνης· ήταν ένας οραματιστής, ένας εκκεντρικός περφόρμερ και ο άνθρωπος που άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο το κοινό αντιλαμβάνεται και αγοράζει την τέχνη.
Από τα Παπούτσια του Χορού στις Γκαλερί της Νέας Υόρκης. Πριν κατακτήσει τα εικαστικά, ο Ιόλας κυνήγησε το όνειρο του χορού. Έχοντας στις αποσκευές του συστατικές επιστολές από τον Κωνσταντίνο Καβάφη, σπούδασε χορό στο Βερολίνο και το Παρίσι, προτού μεταναστεύσει στις ΗΠΑ. Εκεί περιόδευσε ως επιτυχημένος χορευτής μπαλέτου. Ωστόσο, ένας σοβαρός τραυματισμός στα μέσα της δεκαετίας του 1940 τον ανάγκασε να εγκαταλείψει τη σκηνή.
Αυτή η ατυχία γέννησε τον μύθο. Το 1945 ανέλαβε τη διεύθυνση της Hugo Gallery στη Νέα Υόρκη, όπου το 1952, ο Ιόλας διοργάνωσε την πρώτη ατομική έκθεση ενός νεαρού, άγνωστου τότε σχεδιαστή: του Andy Warhol..
Μέσα σε λίγα χρόνια δημιούργησε το πρώτο παγκόσμιο δίκτυο γκαλερί (Παρίσι, Γενεύη, Μιλάνο, Μαδρίτη, Αθήνα), εισάγοντας ένα μοντέλο λειτουργίας που χρησιμοποιούν οι μεγάλες γκαλερί μέχρι και σήμερα.
Υπήρξε ο απόλυτος προστάτης και προωθητής κορυφαίων ονομάτων, όπως ο René Magritte και ο Max Ernst στην αμερικανική αγορά. Ανέδειξε καλλιτέχνες όπως η Niki de Saint Phalle, ο Jean Tinguely και ο Roberto Matta. Ενώ δεν ξέχασε ποτέ τις ρίζες του, στηρίζοντας έμπρακτα διεθνώς τον Takis, τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Κώστα Τσόκλη και τον Αλέκο Φασιανό.
Έχοντας πλέον αποκτήσει παγκόσμια φήμη, έλεγε συχνά ότι θα γύριζε στην Ελλάδα για να συμβάλει στην πρόοδο της καλλιτεχνικής της ζωής. Άλλωστε η πτώση της χούντας είχε ανοίξει τον δρόμο. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο Ιόλας έκλεισε τις γκαλερί του για να επιστρέψει στην Ελλάδα. Στην Αγία Παρασκευή δημιούργησε μια εμβληματική, μαρμάρινη βίλα 1.700 τ.μ.. Εκεί στέγασε μια ανεκτίμητη συλλογή από 1.200+ έργα τέχνης, όπου οι αρχαίες ελληνορωμαϊκές αρχαιότητες συνυπήρχαν με τα «κέρματα» του Warhol και τους πίνακες του Πικάσο.Η επιθυμία του ήταν να δωρίσει αυτή τη συλλογή στο ελληνικό κράτος για τη δημιουργία ενός παγκόσμιας κλάσης Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.
Αντί για αναγνώριση, όμως, ο Ιόλας βρέθηκε στο στόχαστρο ενός πρωτοφανούς, κανιβαλιστικού κίτρινου τύπου της εποχής (ο λεγόμενος «Αυριανισμός»). Κατηγορήθηκε άδικα για αρχαιοκαπηλία και βίωσε την κοινωνική απομόνωση. Πέθανε μόνος σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης το 1987, χτυπημένος από τον ιό του HIV. Μετά τον θάνατό του, η θρυλική βίλα του λεηλατήθηκε άγρια και η μυθική συλλογή του διασκορπίστηκε.
Με πρωτοβουλία του Κώστα Γαβρά, υπήρξε από το εξωτερικό μία προσπάθεια υπεράσπισης του Ιόλα, την οποία συνυπέγραψαν πολλές διεθνείς προσωπικότητες, ανάμεσά τους και η βυζαντινολόγος – ιστορικός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.
Η Πολιτιστική παρακαταθήκη παρά το πικρό του τέλος, η κληρονομιά του παραμένει ζωντανή. Μέρος των δωρεών του κοσμεί σήμερα το Centre Pompidou στο Παρίσι, ενώ η δωρεά του στην Ελλάδα αποτέλεσε τη μαγιά για την ίδρυση του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη.Ο Αλέξανδρος Ιόλας δεν ήταν απλώς ένας συλλέκτης· ήταν ένας άνθρωπος που απέδειξε ότι η τέχνη δεν χρειάζεται υπερβολική σοβαροφάνεια για να είναι σπουδαία, αλλά πάθος, ένστικτο και μια δόση καθαρής μαγείας.
Leave A Reply