to top

Ο Καραγκιόζης ως λαϊκός ήρωας

Ο Καραγκιόζης ως λαϊκός ήρωας

Ο Καραγκιόζης είναι ο ιδανικός τύπος του φτωχού Έλληνα, του τόσο φτωχού που έχει πια απαρνηθεί κάθε ιδιωτική φροντίδα κι έχει εξυψωθεί σε εύθυμη φιλοσοφική θεώρηση της ζωής. Είναι αγαθός, σκληρός καμιά φορά στ’αστεία του, αλλά καλόκαρδος στο βάθος. Γεμάτος τεμπελιά και αισιοδοξία, αλλά και γεμάτος διάθεση ν’ανακατεύεται σε όλα. Τον ενδιαφέρει κάθε τι που γίνεται γύρω του, όλους τους πειράζει και τους κοροϊδεύει και προ πάντων τον ίδιο τον εαυτό του. Το χέρι του είναι εξαιρετικά ευκίνητο και υπερβολικά μακρύ, για σκηνικούς λόγους, για να μπορεί να ξύνει την πλάτη του και το κεφάλι του ή για να χειρονομεί. Επίσης έχει συμβολική σημασία γιατί εκπροσωπεί το έξυπνο πνεύμα του. Καρπαζώνει προθυμότατα, δέρνει αλλά και δέρνεται. Είναι ευφυολόγος, ετοιμόλογος και αστείος, ποτέ όμως γελοίος. Δεν είναι ταπεινός, ούτε όταν δέρνεται.

 

Διαφορετικοί θρύλοι έχουν διαμορφωθεί σχετικά με την καταγωγή του Καραγκιόζη. Παραδοσιακά πιστεύεται ότι δημιουργός του ήταν ο Σεΐχ Κιουστερί, που καταγόταν από την Προύσα και πέθανε εκεί το 1366. Σύμφωνα με το θρύλο, ο Χατζηαβάτης και ο Καραγκιόζης συμμετείχαν στην κατασκευή ενός τζαμιού για τον σουλτάνο Ορχάν, ο πρώτος ως επιστάτης και ο δεύτερος ως εργάτης. Οι διάλογοι των δύο ανδρών ήταν τόσο διασκεδαστικοί ώστε οι υπόλοιποι εργάτες σταματούσαν την εργασία τους και τους παρακολουθούσαν. Όταν ο σουλτάνος πληροφορήθηκε την καθυστέρηση των εργασιών, διέταξε το θάνατο του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη. Αργότερα μετάνιωσε για την πράξη του και ο Σεΐχ Κιουστερί δημιούργησε τις φιγούρες των δύο ηρώων με σκοπό να παρηγορήσει τον σουλτάνο. Σήμερα στην Προύσα υπάρχει ένα μνημείο (τάφος) του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη.

 

• Ο εξελληνισμός του Καραγκιόζη πρέπει να ξεκίνησε το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, από την Ήπειρο, όταν καραγκιοζοπαίχτες της εποχής εκείνης παρουσίαζαν την παράσταση με το Μεγαλέξανδρο και το φίδι, συνδέοντας έτσι για πρώτη φορά τον Καραγκιόζη με την ελληνική λαϊκή παράδοση. Η Πάτρα ήταν το μέρος, όπου ο Καραγκιόζης εξελληνίστηκε οριστικά μέσα από τις καινοτομίες, που επέφερε σε πρόσωπα και θέματα ο καραγκιοζοπαίχτης Μίμαρος, καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Δημητρίου Σαραντούνη (1865-1912).

• Η παλαιότερη μαρτυρία για παράσταση Καραγκιόζη στον ελλαδικό χώρο χρονολογείται το 1809 και την τοποθετεί στην περιοχή των Ιωαννίνων. Αφορά παράσταση στην τουρκική γλώσσα, όπως περιγράφεται από τον ξένο περιηγητή Χόμπχαους, την οποία παρακολούθησε και ο λόρδος Βύρων. 

• Οι πρώτοι Καραγκιοζοπαίχτες στα Ιωάννινα ήταν Αθίγγανοι και Εβραίοι. Το θεατρικό θέαμα διαδόθηκε και άρχισε έκτοτε να παίζεται στην ελληνική γλώσσα, διατηρώντας τα ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά, διαμορφώνοντας όμως παράλληλα ξεχωριστό περιεχόμενο, αντλημένο από την ελληνική παράδοση.

 

random_title_01

 

Οι πιο γνωστοί χαρακτήρες
• Ο Χατζηαβάτης, δουλοπρεπής φίλος του Καραγκιόζη, συνήθως κάνει θελήματα του Πασά (π.χ. ως τελάλης).
• Το Κολλητήρι (ή Σπίθας), ο Κοπρίτης (ή Σβούρας) και ο Μυριγκόγκος (ή Μπιριγκόγκος ή Μιρικόκος ή Πιτσικόκος ή ακόμα και Μπιτσικόκος), τα τρία παιδιά του Καραγκιόζη (ή και Κολλητήρια, όταν τα φωνάζει όλα μαζί). Ο Πιτσικόκος είναι το μικρότερο παιδί του Καραγκιόζη.
• Ο Κοπρίτης, το μεσαίο παιδί του Καραγκιόζη, είναι εύσωμος παρά την έλλειψη φαγητού. Ο Κολλητήρης είναι ο μεγαλύτερος γιος του Καραγκιόζη και η μικρογραφία του.
• Η Αγλαΐα, η γυναίκα του Καραγκιόζη. Συνήθως δεν εμφανίζεται στην σκηνή, αλλά η χαρακτηριστικά γκρινιάρα της φωνή ακούγεται μέσα από το σπίτι του Καραγκιόζη. Είναι πάντα υπομονετική με τα καμώματα του Καραγκιόζη και πάντα έγκυος.
• Ο Μπάρμπα-Γιώργος, μεγαλόσωμος φουστανελοφόρος (με την ανάλογη προφορά) που φορά φουστανέλα, δυνατός και γενικά αγριάνθρωπος, συνήθως δέρνει το Βεληγκέκα για να προστατεύσει τον ανιψιό του, τον Καραγκιόζη.
• Ο Σταύρακας (Σταύρος), μάγκας, κουτσαβάκης.
• Ο Σιορ Διονύσιος ή Νιόνιος, Ζακυνθινός με Ιταλική παιδεία, ο οποίος φέρει έντονη επτανησιακή προφορά. Εμφανίζεται πάντοτε τραγουδώντας παραδοσιακά τραγούδια. Είναι πάντοτε ενημερωμένος για τα δρώμενα, ευγενής και χαριτωμένος, αλλά επίσης και αφελής.
• Ο Μορφονιός, “μαμάκιας”, με τεράστια μύτη, ο οποίος πιστεύει ότι είναι ωραίος.
• Ο Εβραίος, του οποίου το αληθινό όνομα είναι Σολομών ή Σολομός, όπως τον αποκαλεί ο Καραγκιόζης. Είναι ο έμπορος της πόλης, και πιο συγκεκριμένα της Θεσσαλονίκης. Είναι πλούσιος, τσιγκούνης, πονηρός, αλλά και δειλός, φοράει λόγω θρησκείας κιπά στο κεφάλι. Έχει επίσης άλλα δύο ονόματα: Χαχαμίκος και Μωυσής.
• Ο Βεληγκέκας, φύλακας στο σεράι, συνήθως χτυπάει τον Καραγκιόζη κάθε φορά που θέλει να μπει μέσα.
• Ο Βεζίρης, ο Πασάς του Σαραγιού.
• Η κόρη του Βεζίρη, αντικείμενο πόθου του Καραγκιόζη.
• Ο Σαν Να Λιέμε, εμφανίζεται λιγότερο από όλους τους άλλους χαρακτήρες, λίγο κουτσός, για αυτό κινείται μόνο με το ένα πόδι, ενώ το άλλο το έχει σχεδόν ακίνητο, εκνευρίζεται κάποιες φορές με το παραμικρό, επαναλαμβάνει συνεχώς το όνομά του, τσιγκούνης.

 

→ Μετά από εισήγηση του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας στην UNESCO, το 2010 ο Καραγκιόζης (Karagöz) περιελήφθηκε στον αντιπροσωπευτικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Τουρκίας. Παλιότερα, πριν από την εμφάνιση του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, οι παραστάσεις του Καραγκιόζη και Χατζηαβάτη ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής τρόπος ψυχαγωγίας στην Τουρκία, ενώ σήμερα επιβιώνει κυρίως σε μορφή παραστάσεων συνήθως για παιδιά. Παραστάσεις Καραγκιόζη γίνονται σήμερα και για ενήλικο κοινό.

ShareShare on FacebookTweet about this on TwitterPin on PinterestShare on Tumblr
Λεωνίδας Βασιλόπουλος

Λεωνίδας Βασιλόπουλος

Λατρεύω αυτή την πόλη, όταν πολλοί την μισούν. Η Αθήνα είναι όμορφη, ιδιαίτερη, απλά πρέπει να σηκώσεις το βλέμμα για να την δεις, πρέπει να την περπατήσεις, να την ψάξεις, τότε μόνο θα την ανακαλύψεις. πάμε παρέα….

urbanlife_gr
645
 Photos
8825
 Followers
7514
 Following
•Your tickets please• #urbanstyle #urbanlife #metrostation #athens #athenslife #inathens #amazingathens #wu_greece #city #citylife #mycity #cityofstars #cats #catsofinstagram #instagood #instadaily #ig_greece #ig_daily #friday #fridayfeeling #petlover #inspiration #weekend #is #on @kostavilas amazing shot!•I'm just a man lost in space Calling out, hoping to hear something back.• #mindifistay #kadebostany #songoftheday #urbanstyle #urbanart #urbanlife #urbanexploring #athens #athenslife #athensstreets #streetstyle #streetphotography #inathens #explore #more #ig_greece #ig_daily #kings_greece #wu_greece #bnw #blackandwhite #cityofstars #mycity @leonard_redmond wow! #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη•Hello darkness my old friend• #urban_greece #urbanstyle #urbanlife #athensbynight #athens #athenslife #ig_greece #ig_daily #citylights #cityphotography #citylife #exploretheworld #downtown #greecelover_gr #inathens #cityofstars #mycity_rural_life #life #enjoyinglife #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη @johncalivas wow!!•So out of line, with the stars and the sky, With our feet wet with dew, we will sing me and you• #brokenrecords #lies #urbanlife #urbanstyle #urbanexploring #explore #more #mycity #mycity_life #cityofstars #ig_greece #ig_daily #instagood #instadaily #inspired #coloring #athenslife #athens_city #wu_greece #kings_greece #inathens #streetstyle #streetphotography #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου @annasnurf wow!•Sunshine on my way• #athens #athenslife #athenscity #urbanstyle #urbanlife #urbanexploring #explore #morelife #instagood #instadaily #inspired #ig_greece #ig_daily #ig_sunrise #flowers #colormyday #inathens #amazingathens #wu_greece #kings_greece #sunday #fundays #sundaymorning #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη @chriskara96 wow!!•Φωτιά στον ουρανό• #αθηναμου #athens #athenslife #athenscity #cityofstars #mycity #mycity_life #downtown #enjoyinglife #color #amazingathens #urbanstyle #urbanlife #urbanstreet #streetstyle #streetphotography #ig_greece #ig_daily_sunsets #wu_greece #travel_greece #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη #sunsets #fridaynightlights #friday #explore #more #motivation #view•No one knows what its like To be the bad man, to be the sad man Behind blue eyes.• #urbanstyle #urbanart #urbanlife #streetstyle #streetphotography #art #graffiti #graffitiartist #streetlife #athens #athenslife #athenswalls #wallstreet #inathens #cityofstars #mycity #mycity_life #colorful #wu_greece #kings_greece #amazingathens #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη @geopss amazing shot!•Walking on the streets of Athens• #urbanstyle #urban #urbanlife #streetphotography #streetstyle #ig_greece #ig_daily #wu_greece #kings_greece #amazingathens #mycity #mycity_life #cityofstars #downtownlife #walkingday #athenscity #athenslife #inathens #instagood #instadaily #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη•Just stop your crying It's a sign of the times Welcome to the final show Hope you're wearing your best clothes• #urbanstyle #urbanlife #urbanexploring #athensgreece #athens #athenscity #greecelover_gr #inathens #amazingathens #ig_greece #ig_daily #wu_greece #kings_greece #bnw #blackandwhite #bnwsplash_perfection #view #friday #explore #more #cityofstars #mycity #mycity_life #instadaily #inspired #instagood #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου•Urban symmetry• #athens #athenscity #mycity_life #mycity #cityofstars #amazingathens #athensvibe #urbanstyle #urbanlife #urbanexplorer #symmetry #urbanstyle #wu_greece #travel_greece #greecelover_gr #ig_greece #ig_daily #inathens #instagood #instadaily #colours #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη #αθηναμου @vashoul wow!|| It's a new day. It's a new dawn. And I'm feeling good.|| #urbanstyle #urbanlife #urbanexploring #athens #athenscity #athensgreece #athenslife #oaka #colours #coloring #explore #ig_greece #ig_daily #citylife #cityscape #cityofstars #amazingathens #greecelover_gr #wu_greece #kings_greece #travel_greece #instamoment #εσυεχεισστοπιατοσουολοκληρηαθήνα #αυτοτογκριζοτησχρωμαειναιμοναχαβιτρινα #μιαδιαδρομηακομη @marinaadiim wow!!•Oh, what an Amazing night with Michael_Kiwanuka• #kiwanuka #live #consert #music #nightout #athenscity #athens #mycity #urbanstyle #urbanlife #soul #coldlittleheart #amazingathens @mariamar19 amazing shot!